Aanpak tinnitus: de juiste zorg op de juiste plek met één verhaal

Waarom krijgt de een wel tinnitus en de ander niet? Psychiater Mark Volkerijk van de GGMD (voor Doven en Slechthorenden) legt dat heel helder uit met de metafoor van een overlopende emmer. Het goede nieuws: je kunt de emmer versterken én het waterpeil laten zakken. Ook als de tinnituslast ondraaglijk lijkt.

“Bij tinnitus en hyperacusis hebben we het in feite over symptomen van het brein”, steekt Mark Volkerijk van wal. “Je kunt het oor zien als een microfoon. Het is echter het brein dat ons iets laat horen en ervaren. Symptomen als tinnitus zijn nog niet per se stoornissen. De meeste mensen met tinnitus hebben daar helemaal geen last van. Er is een groep die er wel last van heeft en ermee naar de huisarts, kno-arts of een audiologisch centrum gaat. Voor 80% van deze mensen geldt dat ze gebaat zijn bij een goede uitleg om aan de tinnitus of hyperacusis te wennen, zodat het ze niet meer in hun functioneren beperkt. Vergelijk het maar met als je verhuist. Dan kan je in het begin wakker liggen van nieuw omgevingsgeluid. Na een tijdje ben je eraan gewend.”

Als het geluid te veel is

Hij vervolgt: “Maar ga je je aan een geluid storen, zoals een tikkende klok, of word je angstig van het geluid, dan blijft de aandacht daar naartoe gaan en went het niet. Bij tinnitus zie je dat zo’n 20% van de mensen er niet aan went en dieper het medisch circuit ingaat. Daarvan heeft 2 tot 5% van de mensen er zoveel last van, dat het geluid echt te veel voor ze is. Voor die mensen zijn wij er met psychologische en psychiatrische hulpverlening. Wij bieden intensieve behandeltrajecten, soms ook met medicatie als er ernstige depressieve-, angst-, of slaapklachten zijn. Dan ga ik ook na of daar medisch gezien voldoende naar is gekeken.”

Niet: leer er maar mee leven

Gelukkig zijn er heel veel dingen die kunnen helpen om het brein weer rustig te krijgen. “Het begint met mensen zo snel mogelijk juist informeren en geruststellen. Dus niet zeggen: leer er maar mee leven. Want precies dat zorgt ervoor dat sommige mensen in paniek raken. ‘Leer er maar mee leven? Hoe dan?’ De stressreactie die dan ontstaat, maakt de overbelasting van het brein alleen maar erger. En dat terwijl het emmertje al overliep.”

Overlopende emmer

Mark gebruikt het beeld van de emmer om zijn visie op tinnitus en hyperacusis uit te leggen. “De medische wetenschap heeft nog altijd geen goede verklaring waarom de een wel tinnitus krijgt en de ander niet. Soms is er echt een probleem in het oor of met de gehoorzenuwen. Daarom is het altijd belangrijk om naar de huisarts te gaan en zo nodig naar een KNO-arts, en naar het oor te laten kijken. Maar in mijn visie is er meestal niet één oorzaak. Zie je brein als een emmer. Door allerlei gebeurtenissen in ons leven vult die emmer zich steeds verder. En aan de andere kant zijn er factoren - denk aan veroudering, leefstijl, ziekten - waardoor de belastbaarheid van het brein afneemt. De emmer wordt kwetsbaarder, kleiner. Elk emmertje kan een keer overlopen. Dat kan zich bijvoorbeeld uiten in pijn of moeheid, maar ook in tinnitus, als de zwakke plek in jouw brein het gehoorsysteem is.”

Breng tinnitus naar achtergrond

“In mijn visie is er meestal sprake van een opeenstapeling van factoren die leidt tot tinnitus. Daarnaast speelt ook de psychologische reactie op de tinnitus een rol. Bij de een is dat boosheid, bij de ander angst en bij weer een ander is dat neutraal. We kijken naar alle mogelijke factoren die herstel kunnen belemmeren, zoals iemands psychologische reactie. Diagnostiek volgens het ‘gevolgenmodel’ is een mooie manier om deze factoren in kaart te brengen.
Daar stemmen we de behandeling op af: hoe kun je zorgen dat de emmer minder vol is en hoe kun je de emmer versterken? We kunnen bijvoorbeeld via exposure – door blootstelling - mensen leren wennen aan de tinnitus en zo de bedreigende lading van het oorsuizen helpen verminderen. Anders blijft de aandacht naar het geluid gaan. Richt je je aandacht bewust op wat jouw dagelijks leven zin en betekenis geeft, dus breng je die aandacht naar de voorgrond, dan gaat de tinnitus naar de achtergrond. Dat vraagt wel oefenen en het kost tijd. Cognitieve gedragstherapie, ACT en psychomotorische therapie zijn hiervoor effectieve behandelingen.”

Gezonde leefstijl

Mark benadrukt: “Ook een gezonde leefstijl helpt om je brein sterker te maken en je ‘emmer te vergroten’, zodat die meer aankan. Investeer in gezonde voeding, voldoende beweging, goede slaapkwaliteit en ontspanning. Gezondheidsproblemen en stress zorgen voor meer belasting van het brein. Minder stress en je goed voelen vermindert de overbelasting. En je wilt natuurlijk je gehoorsysteem ook zo gezond mogelijk houden. Gehoorbescherming op plekken met te hard geluid en een gehoorapparaat bij slechthorendheid kunnen tinnitusklachten ook helpen voorkomen en verminderen.”

Dezelfde taal

Dat kunnen patiënten zelf doen. Kijk je naar de behandelaars, dan is het belangrijk dat die dezelfde taal gebruiken en dezelfde uitleg geven. “Het begint vaak bij de huisarts. Die verwijst naar de KNO-arts. En de KNO-arts verwijst naar mij óf naar het audiologisch centrum. Of misschien naar een fysiotherapeut of medisch psycholoog. In de Richtlijn Tinnitus staat hoe we naar elkaar zouden moeten verwijzen. Maar ik zou ook graag geregeld zien dat we elkaar goed weten te vinden en één verhaal vertellen: ‘U bent niet de enige met tinnitus en we kunnen hier samen aan werken. En ja, dit is nu zwaar, maar er zijn plekken waar ze u verder kunnen helpen’. En dan doorverwijzen. Het zou ook mooi zijn als er informatiefilmpjes komen, zodat mensen weten wat zij kunnen verwachten van de huisarts, de KNO-arts en een psycholoog bij tinnitusklachten. Zo zorg je samen voor de juiste zorg op de juiste plek, met een eenduidig verhaal.”

Auteur: Isabel Timmers | Foto: Chantal Rison

Dit is een (ingekorte) voorpublicatie van het interview met Mark Volkerijk voor Hoormij Magazine. Het volledige artikel kun je lezen in Hoormij Magazine van maart 2026.
Publicatiedatum: 02 februari 2026