Communiceren met gehoorverlies: wat zijn de uitdagingen?

Wat zijn de communicatie-ervaringen van mensen met gehoorverlies in het dagelijks leven? Promovenda Anna Palmann (SignLab Amsterdam) vroeg meer dan driehonderd Nederlanders naar hun uitdagingen en strategieën in dagelijkse communicatie. Wat gaat al goed en waar is nog verbetering nodig?

In Nederland zijn ongeveer 1,6 miljoen mensen doof of slechthorend. Zij hebben een gehoorverlies van minimaal 35 dB (aan het beste oor). Dit kan invloed hebben op gesprekken, sociale contacten, deelname aan de samenleving, en daarmee ook op hun welzijn. Veel mensen merken dat communiceren meer moeite kost, zeker in lastige situaties. Om de communicatie gemakkelijker te maken, gebruiken zij verschillende communicatiestrategieën.

Onderzoek met vragenlijst

Met een online vragenlijst onderzocht SignLab Amsterdam welke communicatie-uitdagingen mensen met gehoorverlies ervaren en welke strategieën zij gebruiken om gesprekken beter te laten verlopen. De vragen gingen onder andere over dagelijkse situaties, communicatiestrategieën, medische achtergrond, hulpmiddelen zoals hoortoestellen, en het gebruik van visuele communicatie, zoals gebarentaal.

Wie deden mee?

In totaal vulden 307 volwassenen de vragenlijst in, waarvan 60% vrouwen. De gemiddelde leeftijd was 64 jaar. Bij de meeste deelnemers ontstond het gehoorverlies rond hun 34e jaar. De meeste deelnemers (96%) gebruikten een hoortoestel of hadden een cochleair implantaat. Slechts een klein deel (4%) gebruikt regelmatig Nederlandse Gebarentaal (NGT). Een groter deel (34,3%) gaf aan Nederlands met Gebaren (NmG) te beheersen, maar slechts 6,8% gebruikt dit ook in het dagelijks leven. De resultaten gelden daarom met name voor mensen die vooral gesproken taal gebruiken.

Moeite met gesprekken

Deelnemers gaven aan dat gehoorverlies invloed heeft op hun relaties, sociale leven en welzijn. Vooral gesprekken met veel achtergrondgeluid of meerdere sprekers zijn lastig. Daardoor doen mensen soms minder actief mee of trekken zij zich terug uit gesprekken.

Een deelnemer verwoordde het zo:
“Ik heb het gevoel er niet meer bij te horen, omdat ik veel nuances mis en niet snel kan reageren. Dit leidt tot isolement.”

Wat helpt?

Deelnemers noemden verschillende strategieën om communicatie met gesprekspartners te verbeteren. Deze strategieën zijn in vier groepen te verdelen:

• Aanpassen van de omgeving
Bijvoorbeeld een rustige plek zoeken of dichter bij elkaar gaan staan.

• Afspraken in het gesprek
Zoals om de beurt praten, verduidelijking vragen of bespreken wat nodig is voor een goed gesprek.

• Spraakondersteuning
Bijvoorbeeld duidelijk en rustig spreken, met goede articulatie.

• Visuele ondersteuning
Denk aan aankijken, gebaren gebruiken of duidelijke lichaamstaal.

Samen verantwoordelijk

Uit het onderzoek blijkt dat veel strategieën al worden gebruikt, maar dat vooral aanpassingen in de omgeving nog vaker kunnen helpen. Hoortoestellen zijn belangrijk, maar lossen niet alles op.
De interactie tussen de gesprekspartners moet centraal staan in plaats van het gehoorverlies van één van de gesprekspartners. Goede communicatie is een gezamenlijke verantwoordelijkheid. Als gesprekspartners samen zoeken naar oplossingen, wordt het gesprek voor iedereen makkelijker. Meer kennis en bewustwording kunnen helpen om gesprekken beter te laten verlopen, vooral in moeilijke luisteromgevingen. Dit heeft een positieve invloed op het welzijn van mensen met gehoorverlies; zij kunnen zo beter meedoen in de maatschappij.

Meer weten over dit onderzoek? Neem contact op met Anna Palmann via: a.pallmann@uva.nl