Geluiden die er niet zijn, maar toch gehoord worden

Het is bekend dat ons gehoor zelf geluid produceert: otoakoestische emissies (OAEs) enerzijds en tinnitus anderzijds. OAEs wijzen op een goed functionerend gehoor, op intacte haarcellen in het slakkenhuis en een gezonde gehoorzenuw. Het andere geluid uit ons oor – of meer waarschijnlijk veroorzaakt in de hersenen – is tinnitus ofwel oorsuizen. Bij tinnitus is er een verstoorde en continue neurale activiteit, waardoor iemand iets hoort wat er niet is. Prof. Pim van Dijk van het UMCG besprak  beide fenomenen in relatie tot blootstelling aan hard geluid.

Oordoppen tegen gehoorschade

Als er sprake is van (tijdelijk) gehoorverlies ten gevolge van lawaai, zien we dat aan verminderde of afwezige OAE's. Als we ons tegen hard geluid beschermen neemt de kans op (tijdelijk) gehoorverlies af, wat zou betekenen dat we voldoende OAE's moeten zien. Van Dijk noemde een recente studie over festivalbezoek. In tegenstelling tot onderzoeken in de gereguleerde werksituatie ging het hier om klinisch praktijkonderzoek over vrijetijdsbesteding waarbij mensen zich ruim 4 uur aan gemiddeld 100 dB(A) blootstelden.

Oordoppen voorkomen niet alle gehoorschade bij lawaai

Bij festivalbezoekers met en zonder oordoppen werd na afloop het gehoor gemeten. Beide groepen lieten in het toonaudiogram een gehoorverlies zien, maar de bekende “lawaaidip” bij 4 kHz was er niet bij de dragers van oordoppen. Ook werden minder luide OAE's gemeten bij mensen die zonder oordoppen de concerten hadden beluisterd ten opzichte van hun OAE's vooraf. Bij dragers van oordoppen was dit verschil er niet. Oordoppen hebben effect, maar voorkomen niet alle gehoorschade bij lawaai De bezoekers kregen ook vragen over oorsuizen voor en na het concert. Van de bezoekers zonder oordoppen vertelde 38% na het concert oorsuizen te hebben tegenover 12% van de bezoekers met oordoppen. Al met al dus duidelijke aanwijzingen dat oordoppen effect hebben, maar dat ze niet alle schade voorkomen.

Tinnitus en gehoorbeschadiging

Bij tinnitus is er sprake van een afwijkende rustactiviteit in de hersenen. Dat lijkt op compensatie van het ontbreken van prikkeling van het oor, een soort ‘fantoompijn’ bij het gehoor. Uit onderzoek met proefdieren is gebleken dat gehoorschade door lawaai leidt tot verhoging van neurale activiteit in het brein. Als tinnitus een relatie heeft met verminderd gehoor, verdwijnt het dan weer als je het gehoor herstelt? Deze vraag was aan de orde in een onderzoek naar tinnitusperceptie bij patiënten met een cochleair implantaat (CI). Tinnitus kan bij plaatsen CI verminderen, verdwijnen of juist toenemen Na plaatsing van een CI zegt ruim 50% van de patiënten dat de tinnitus afneemt en een klein deel zelfs dat het helemaal verdwijnt. Echter, een bijna even groot deel zegt dat het oorsuizen is toegenomen. Of dat het is ontstaan door het CI. Het is dus van groot belang kandidaten voor een CI vooraf goed te informeren over de mogelijke gevolgen van een operatie.

Oogbeweging en de relatie met tinnitus

Van Dijk geeft aan: de kijkrichting kan de mate van tinnitus beïnvloeden. Dat oogbeweging gekoppeld lijkt te zijn aan oorsuizen was het resultaat van onderzoek bij patiënten die geopereerd zijn aan een brughoektumor. Het vermoeden is dat dit komt door de manier van opereren van de tumor, waarbij de flocculus is aangetast. De flocculus is een deel van de hersenstam dat zeer dicht op de gehoorzenuw ligt en betrokken is bij het aansturen van oogbewegingen en stabiliseren van de blikrichting (zodat er bijvoorbeeld geen schokkerig beeld ontstaat als je loopt). Afname van het volume van de flocculus door beschadiging, atrofie of verdrukking door een tumor blijkt gecorreleerd te zijn met de ervaren tinnitus. De flocculus is dus niet een bron van tinnitus, maar speelt wel een rol bij het kunnen veranderen van luidheid en toonhoogte door middel van oogbewegingen. Verder onderzoek zal moeten uitwijzen in hoeverre deze informatie relevant is voor therapie, bijvoorbeeld met elektrische stimulatie.

Hallucinaties bij gehoorverlies

Soms horen mensen geluiden die er in werkelijkheid niet zijn. Arts-onderzoeker Psychiatrie op het UMCU dr. Mascha Linszen vertelt over hallucinaties bij gehoorverlies. Ze vertelde over een gepensioneerde slechthorende componist, die zich met een vreemde klacht meldde in het ziekenhuis. Hij hoorde spontaan muziek die hij zelf gecomponeerd had, maar buiten zijn gezin nooit elders was uitgevoerd. Hij hoorde het in een volledige orkestratie en ging op zoek naar de bron. Hij kwam erachter dat het uit zijn eigen hoofd kwam en er sprake was van een complexe hallucinatie. Zulke hallucinaties blijken vaker voor te komen bij mensen met een gehoorverlies en er zijn verschillende AC’s die dergelijke verhalen van patiënten kennen. Linszen en Van Zanten onderzochten het verband tussen hallucinaties en (mate van) gehoorverlies bij ruim 800 slechthorenden. Het blijkt dat hoe ernstiger het gehoorverlies is, des te vaker er ervaringen met hallucinaties zijn.

Taboe

Het feit dat er een belangrijke relatie is tussen gehoorverlies en hallucinaties heeft geleid tot samenwerking tussen de afdelingen psychiatrie en audiologie/KNO. Het is van belang om het optreden van hallucinaties uit de taboesfeer te halen en ervaringen bespreekbaar te maken, zodat de patiënt weet dat de hallucinatie met het gehoorverlies te maken kan hebben. Behandeling van hallucinaties door gehoorverlies wordt nu gezien als een veelbelovende methode die het waard is om verder te onderzoeken. Lees het complete artikel via de bron: VHZ Online.

Relevante links

Publicatiedatum: 26 juli 2018