Balance Awareness Dag 3: evenwichtsstoornissen op een rij

Ménière patiënten kampen met ontwrichting van het dagelijks leven door de typische aanvallen van draaiduizeligheid. Het laatste decennium zijn meer aandoeningen vastgesteld die lijken op de draaiduizeligheid van de ziekte van Ménière en op de late gevolgen. Soms treedt verwarring op met Ménière. De problemen die mensen ervaren lijken sterk op elkaar. Daarom besteedt de Commissie tijdens deze week ook aandacht aan deze evenwichtsaandoeningen, Op deze pagina vind je een overzicht van verschillende aandoeningen en uitleg over waar ons gevoel van evenwicht op berust. 

Ons gevoel van evenwicht wordt bepaald in onze hersenen, op basis van informatie van onze ogen, evenwichtsorganen en het gevoel in spieren en pezen (houdingsgevoel). Mensen met een verstoring in de onderlinge afstemming van deze systemen voelen zich ’duizelig’. Meestal wordt duizeligheid onderscheiden in: 
een gevoel dat de wereld in het rondte draait of dat iemand zelf draait (draaiduizeligheid of vertigo)
een onzeker, wiebelige sensatie bij elke beweging
een licht gevoel in het hoofd. 

Draaiduizeligheid kan acuut ontstaan en wel tot weken aanhouden of  terugkerend in aanvallen optreden. Vaak gaat vertigo gepaard met misselijkheid en braken. Op een moment van draaiduizeligheid kan iemand lichamelijk niet meer uit de voeten.

Mensen kunnen het gevoel hebben dat ze minder goed zien, met name als zij bewegen, wanneer hun evenwichtsorgaan niet goed werkt. Het is dus van belang om ervoor te zorgen dat visus zo goed mogelijk is, de lichamelijke conditie op peil wordt gehouden en de reflexen worden geoefend. Meer lezen over evenwicht: http://www.wankelevenwicht.nl

De ziektebeelden die gepaard gaan met vertigo en bewegingsonzekerheid worden in het kort hierna  toegelicht. Voor behandeling verwijzen wij naar andere websites, zoals www.kenniscentrumduizeligheid.nl, www.kno.nl.

Voor verdere vragen: meniere@stichtinghoormij.nl.

Aanvalsgewijze draaiduizeligheid

  • BPPD (benigne positieafhankelijke draaiduizeligheid): meestal kortdurende draaiduizeligheid na verandering van de stand van het hoofd. BPPD komt vaak voor. De aanvallen duren meestal seconden tot een minuut, hoogst zelden uren of nog langer. De onderliggende oorzaak zou liggen in aan de wandel geraakte oorkristallen die een onverwachte prikkel afgeven. BPPD gaat vaak vanzelf over of door ‘kiepen’ van het hoofd door een getraind arts of fysiotherapeut waarbij de kristalletjes verplaatst worden. Zelden is een operatie nodig (‘canal plugging’) waarbij een kanaal van het evenwichtsorgaan ontoegankelijk gemaakt wordt voor deze kristalletjes.In het boek Dizzy Me beschrijft Tania Stadsbader van haar eigen (langdurige) ervaringen met BPPD en zoektocht naar effectieve behandeling. Kijk ook op: www.kenniscentrumduizeligheid.nl
  • Vestibulaire migraine: na BPPD zou dit de meest voorkomende vorm van draaiduizeligheid in aanvallen zijn. Vestibulaire migraine (VM) staat voor aanvallen van duizeligheid bij patiënten die bekend zijn met migraine. Gehoorproblemen staan veel minder op de voorgrond dan bij de ziekte van Ménière (zie hierna). Er is niet altijd sprake van hoofdpijn! Meer informatie en een uitgebreid artikel: https://www.kenniscentrumduizeligheid.nl/kenniscentrum-duizeligheid/Duizeligheid-Aandoeningen-en-Ziektebeelden/vestibulaire-migraine.html. De mogelijkheid van een gemeenschappelijke oorzaak van VM en Ménière heeft de aandacht van de wetenschap.  
  • Recurrent vestibulopathie: aanvalsgewijze draaiduizeligheid zonder gehoorsymptomen. Duur: minuten tot 24 uur met een gunstige prognose. De meeste mensen hebben na enkele jaren geen last meer; bij sommigen blijkt toch de diagnose uiteindelijk de ziekte van Ménière of vestibulaire migraine te zijn. Meer info: https://www.kenniscentrumduizeligheid.nl/kenniscentrum-duizeligheid/Duizeligheid-Aandoeningen-en-Ziektebeelden/Recurrent-Vestibulopathy-spontane-aanvallen-van-draaiduizeligheid.html. Hier is ook een artikel te vinden over dit onderwerp.
  • Ziekte van Ménière: hierbij moeten er (ooit) drie symptomen aanwezig zijn: plotselinge aanvallen van draaiduizeligheid van tenminste 20 minuten tot maximaal 12 uur, plus verminderd gehoor plus oorsuizen en daarbij vaak een vol gevoel in het aangedane oor. De ziekte van Ménière is tweezijdig bij zo’n 30% van de mensen. Als de drie symptomen (nog) niet tegelijk optreden, kan het een tijd duren voordat de diagnose bevestigd kan worden.  De oorzaak zou liggen in een teveel  van de vloeistof endolymfe in  het binnenoor. Soms is hiervoor een oorzaak te vinden, zoals een ontsteking, maar bij de meesten is de oorzaak onbekend. Zie ook onze Meniere-pagina's voor meer informatie onder ander over behandeling.  Vestibulopathie kan een complicatie zijn, zie hieronder.
    NB:  bovenstaande aandoeningen komen soms tegelijkertijd bij één persoon voor, zoals BPPD en/of vestibulaire migraine bij een Ménière patiënt!
  • Vestibulaire paroxysmieen: dit zijn heel kort durende vrij frequente aanvalletjes van draaiduizeligheid. De diagnose is niet altijd gemakkelijk te stellen. De aanvalletjes kunnen ook voorkomen na verandering van de stand van het hoofd en zo lijken op BPPD, of op kleine aanvallen zoals die ook wel bij vestibulaire migraine of (minder vaak) bij Ménière optreden.
  • Mal de Debarquement syndroom: een aandoening waarbij iemand na een bootreis, soms een vlieg- of autoreis,  het gevoel blijft houden nog steeds op zee te zijn en er niet in slaagt weer het 'landgevoel' terug te krijgen. Veel mensen herkennen dit gevoel na een bootreis als een kortdurende ervaring. Bij dit syndroom houdt het gevoel echter weken, maanden en soms jaren aan en blijft voortdurend aanwezig als een gevoel alsof je op een matras of trampoline loopt. Typisch is ook dat het gevoel verdwijnt als de patiënt in of op een rijdend voertuig zit, auto of fiets. 
  • Superior Canal Dehiscence Syndroom: dit syndroom werd voor het eerst beschreven in 1998. Het bestaat uit klachten van (draai)duizeligheid en/of het gevoel dat in het blikveld voorwerpen bewegen (oscillopsie), die optreden tijdens aanbod van geluid aan of bij drukverandering in het aangedane oor. De oorzaak ligt in een afwijking in het rotsbeen vlakbij het evenwichtsorgaan waardoor er abnormale prikkeling plaatsvindt.
  • Perilymphatische fistel: hierbij is er een scheur in het ovale venster dat de scheiding vormt tussen midden- en binnenoor. De vloeistof perilymphe kan lekken en diverse klachten veroorzaken, zoals vertigo met misselijkheid en braken, instabiel gevoel, gehoorverlies en oorsuizen.

Langaanhoudende draaiduizeligheid

  • Hersenbloeding of –infarct: na een hersenbloeding of- infarct (CVA) in het gebied van de kleine hersenen of de hersenstam kunnen mensen draaiduizelig worden, vaak bij bewegen. Gehoorverlies hoort hier niet bij. Na een CVA elders in de hersenen kan de verwerking van informatie verstoord zijn en duizeligheid opleveren. Maar bewegingsonzekerheid kan het gevolg zijn, zie ook hieronder bij vestibulopathie.                                                                                                                                 
  • Neuritis vestibularis: een ontsteking van de evenwichtszenuw  kenmerkt zich door acuut optredende, heftige draaiduizeligheid die langzaam in de loop van dagen tot weken afneemt. Na de heftige duizeligheid volgt een periode van onstandvastigheid, geleidelijk overgaand in een enigszins onzeker gevoel bij snelle hoofdbewegingen. Soms doet de gehoorzenuw mee en is er ook sprake van slechthorendheid/doofheid (labyrinthitis). 
  • Brughoektumor: een brughoektumor is een goedaardig gezwel dat uitgaat van de zenuwschede om de gehoor- en evenwichtszenuw. De druk op de zenuw door de tumor veroorzaakt gehoorverlies en evenwichtsproblemen, dat kan zowel vertigo zijn als bewegingsonzekerheid.  Zie ook www.stichtinghoormij.nl/nl/Brughoektumor.&usg=

Bewegingsonzekerheid, uitval van evenwichtsorganen of -hersenfuncties

  • Vestibulopathie: dit is het gevolg van uitval van een of twee evenwichtsorganen. De ernst van deze aandoening wordt vaak niet als zodanig herkend. De oorzaak kan zijn een infectie, letsel, de ziekte van Ménière, neurologische aandoeningen, lang gebruik van het medicijn gentamicine of een ander aminoglycoside, een herseninfarct of- bloeding of de aanwezigheid van het gen DFNA9 dat bij dragers vanaf de leeftijd van rond de 40 jaar (in wisselende mate) toenemende slechthorendheid tot doofheid en balansstoornissen veroorzaakt. Een verlies van beide evenwichtsorganen levert een zeer grote handicap op. Staan en lopen is altijd onzeker. De patiënt is afhankelijk van de ogen (nooit in het donker de trap af!) en van het houdingsgevoel. De beeldstabilisatie is afwezig of verminderd en iemand moet stoppen om kleinere letters te kunnen lezen. Snelle beeldwisselingen van tv of computer zijn vaak erg vermoeiend. In deze brochure van het Maastrichts Academisch ziekenhuis  staan de klachten en (zeer beperkte) behandeling goed verwoord: uitval van een of twee evenwichtsorganen.
  • PPPD (persistente posturale perceptuele duizeligheid): sinds 2014 is dit een erkende diagnose bij patiënten die veelal eerder symptomen meemaakten van een evenwichtsstoornis, bijvoorbeeld neuritis vestibularis of BPPD, en daarna klachten ontwikkelen wanneer zij blootgesteld worden aan bepaalde situaties (die zij vervolgens gaan vermijden wat kan leiden tot sociaal isolement): zoals een gevoel van instabiliteit, duizeligheid, als zij bewegen of staan, en/of bij computeren en fijn handwerk of als zij aan bewegende patronen worden blootgesteld. De klachten lijken wel op die van vestibulopathie maar de evenwichtsorganen functioneren bij PPPD nog. 

Goede diagnose is noodzakelijk!

De Commissie Ménière adviseert mensen met evenwichtsproblemen bij wie de diagnose niet  duidelijk is, om zich te laten verwijzen naar centra waar meer dan gemiddeld kennis is over evenwicht: het Apeldoorns Duizeligheidscentrum, Maastrichts UMC of een ander academisch centrum, of naar een ziekenhuis waar in een duizeligheidsspreekuur de samenwerkende kno-arts en neuroloog een diagnose stellen. Pas als er een goede diagnose is bij de klachten kan gezocht worden naar gerichte behandelingen. Helaas is er niet voor alle aandoeningen een effectieve behandeling. Alle patiënten met evenwichtsproblemen zijn ook genoodzaakt aanpassingen in hun dagelijks leven te maken, voor sommigen klein en voor anderen ingrijpend.  

Meer lezen? Klik hier.
Publicatiedatum: 20 september 2017